Bor w rzepaku ozimym należy do mikroelementów o kluczowym znaczeniu dla budowania mrozoodporności i zimotrwałości roślin. Bor jest to składnik niemobilny – nie przemieszcza się ze starszych części rośliny do nowych przyrostów. Dlatego też jego odpowiednia dostępność przez cały okres wegetacji jest bardzo ważna dla prawidłowego wzrostu roślin. Jednym z jego źródeł jest nawożenie dolistne, które powinno być podzielone na kilka terminów. Wyjaśniamy, ile boru potrzebuje rzepak, kiedy go zastosować oraz jak rozpoznać i ograniczyć ryzyko niedoboru.
Jaką rolę pełni bor w rzepaku ozimym?
Bor uczestniczy w wielu procesach biochemicznych istotnych szczególnie w okresie jesiennym:
- przyspiesza przemianę azotu mineralnego (form azotanowej i amonowej) w azot organiczny wbudowany w struktury komórkowe rośliny
- zwiększa stężenie cukrów rozpuszczonych w soku komórkowym, dzięki czemu komórki są mniej podatne na zamarzanie
- zwiększa efektywność pobrania pozostałych makro- i mikroskładników z gleby przez system korzeniowy
Dzięki tym procesom dobrze odżywione borem rośliny mają wyższą mrozoodporność i lepiej znoszą okres zimowego spoczynku.
Ile boru potrzebuje rzepak?
Rzepak ozimy ma duże potrzeby pokarmowe względem boru – na wytworzenie 1 tony nasion, wraz z odpowiednią ilością resztek pożniwnych, potrzebuje około 60–70 g tego mikroelementu. Oznacza to, że przy plonie na poziomie 4 ton z hektara rośliny pobierają z gleby blisko 300 g boru w całym sezonie. Z racji ograniczonego pobrania przez system korzeniowy znaczna część tej ilości powinna zostać dostarczona w formie nawożenia dolistnego, podzielonego na kilka aplikacji ze względu na niemobilność składnika.
Dlaczego mogą wystąpić deficyty boru w uprawie rzepaku?
Ryzyko niedoboru boru w rzepaku jest w Polsce wysokie z kilku powodów:
- większość gleb w kraju ma naturalnie niską zawartość boru dostępnego dla roślin
- w glebach o niskim, kwaśnym odczynie bor jest łatwo wymywany w głąb profilu, poza zasięg korzeni
- wymywaniu boru sprzyjają również intensywne opady jesienne
- czasowe podniesienie pH gleby, np. na polach świeżo wapnowanych, dodatkowo ogranicza jego pobranie
- niezbilansowane nawożenie mineralne pogarsza efektywność pobierania boru z gleby
Objawy niedoboru boru
Charakterystycznym objawem niedoboru boru jesienią jest pusta przestrzeń widoczna wewnątrz korzenia rzepaku. Przy silnym deficycie składnika może dochodzić również do zahamowania wzrostu roślin i ograniczenia tworzenia nowych liści.
Kiedy i w jakiej dawce stosować bor jesienią?
Nawożenie dolistne borem warto rozpocząć, gdy rzepak wykształci przynajmniej 4 liście właściwe (BBCH 14) – powierzchnia blaszki liściowej jest już wystarczająca do efektywnego pobrania składnika. Jednorazowa dawka boru na rzepak nie powinna przekraczać 150 g/ha. Na intensywnie rosnących plantacjach, przy długiej i ciepłej jesieni, warto rozważyć zwiększenie łącznej dawki do 250 g/ha, dzieląc ją na dwie aplikacje – pierwszą w fazie 4 liści (BBCH 14) i drugą w fazie 8–9 liści (BBCH 18–19).
Jak diagnozować stan odżywienia borem?
Najbardziej precyzyjną metodą jest analiza zawartości boru w materiale roślinnym wykonana w laboratorium i porównanie wyników, np. z liczbami granicznymi Bergmana. Stan odżywienia można ocenić też wizualnie – wystarczy rozciąć korzeń wzdłuż- widoczna w nim wolna przestrzeń oznacza, że roślina pobrała za mało boru.
Czym nawozić rzepak borem?
W praktyce wykorzystuje się produkty zawierające bor w dwóch głównych formach – kwasu borowego (forma stała) oraz boroetanoloaminy (bor w płynie). Nawozy dolistne mogę być częścią tank mix, jednak należy pamiętać o ich właściwościach i wpływie na ciecz opryskową, np. boroetanoloamina podnosi jej pH.
| Produkt | Forma/Postać | Forma chemiczna boru |
| OSD Bor | stała, aplikacja w formie oprysku podczas wegetacji | kwas borowy |
| Adob Bor | płynna, aplikacja w formie oprysku podczas wegetacji | boroetanoloamina |
| Humicalc 4.0 | stała, aplikacja rozsiewaczem przed siewem rzepaku |
Jesienny program prowadzenia plantacji powinien obligatoryjnie zawierać przynajmniej jedno dokarmianie rzepaku borem, a na plantacjach o dużej dynamice wzrostu i wysokim potencjale plonowania, warto wykonać je dwukrotnie.
FAQ
Jaką rolę pełni bor w rzepaku ozimym jesienią?
Bor uczestniczy w przemianie azotu mineralnego w azot organiczny budujący struktury komórkowe rośliny oraz zwiększa stężenie cukrów rozpuszczonych w soku komórkowym. Dodatkowo poprawia efektywność pobierania innych makro- i mikroskładników przez system korzeniowy, co przekłada się na lepszą kondycję roślin przed zimą.
Ile boru potrzebuje rzepak ozimy w ciągu sezonu?
Na wytworzenie 1 tony nasion wraz z resztkami pożniwnymi rzepak potrzebuje około 60–70 g boru. Przy plonie 4 t/ha oznacza to pobranie z gleby blisko 300 g boru w całym sezonie, jednak ze względu na ograniczone pobranie korzeniowe znaczna część tej ilości musi być dostarczona dolistnie.
Dlaczego w Polsce ryzyko niedoboru boru w rzepaku jest wysokie?
Większość gleb w kraju ma naturalnie niską zawartość boru dostępnego dla roślin, a w glebach kwaśnych składnik ten jest łatwo wymywany poza zasięg korzeni. Sprzyjają temu również intensywne opady jesienne, które przyspieszają jego przemieszczanie w głąb profilu glebowego.
Jaką dawkę boru stosować i kiedy warto ją zwiększyć?
Jednorazowa dawka boru nie powinna przekraczać 150 g/ha. Na intensywnie rosnących plantacjach, przy długiej i ciepłej jesieni, warto rozważyć zwiększenie łącznej dawki do 250 g/ha, dzieląc ją na dwie aplikacje – w fazie BBCH 14 oraz BBCH 18–19.