Śmietka kapuściana – najgroźniejszy jesienny szkodnik rzepaku ozimego

Śmietka kapuściana to jeden z najgroźniejszych szkodników atakujących rzepak ozimy jesienią. Jej zwalczanie stało się zdecydowanie trudniejsze po wycofaniu zapraw z grupy neonikotynoidów oraz substancji aktywnych o wysokiej skuteczności wobec niej. Ta niewielka szara muchówka składa jaja u nasady szyjki korzeniowej młodych roślin. Wylęgające się z nich larwy żerują na niej oraz na korzeniach. Uszkodzony system korzeniowy nie spełnia swojej podstawowej funkcji, w efekcie czego rośliny są w gorszej kondycji i pogarsza się ich zimotrwałość. W przygotowanym materiale zostały przedstawione najważniejsze informacje związane z śmietką kapuścianą i jej zwalczaniem w rzepaku ozimym.

Biologia i cykl rozwojowy śmietki kapuścianej

Śmietka kapuściana (Delia radicum) rozwija w ciągu roku trzy pokolenia. Pierwsze pojawia się wiosną, do drugiej dekady kwietnia, drugie obserwuje się od połowy czerwca do końca lipca. Dla rzepaku ozimego kluczowe jest trzecie pokolenie, którego nalot trwa od początku sierpnia nawet do października – to ono odpowiada za jesienne szkody na jego plantacjach. Samica może złożyć do 100 jaj, najczęściej u nasady szyjki korzeniowej, a larwy wylęgają się po 4–8 dniach. Dorosła muchówka ma 5–6 mm długości i czerwoną plamkę na srebrzystym czole, a biała, beznoga larwa dorasta do 7 mm.

Szkodliwość śmietki kapuścianej w rzepaku

Owady dorosłe nie wyrządzają szkód roślinom – zagrożeniem są wyłącznie żerujące larwy. Uszkadzają korzenie, co ogranicza pobieranie wody i składników pokarmowych, spowalnia wzrost roślin i obniża ich zimotrwałość. Osłabione rośliny gorzej znoszą zimę, co przekłada się na niższy wigor wiosną i wolniejszą regenerację. Jesienią u młodych roślin żerowanie larw może nawet prowadzić do przerwania systemu korzeniowego i ich zamierania.

Monitoring i próg ekonomicznej szkodliwości

Nalot śmietki kapuścianej na plantacje jest silnie rozciągnięty w czasie. Dlatego niezbędny jest stały monitoring, który rozpoczynamy krótko po wschodach. Najpopularniejsze są żółte naczynia, ale coraz częściej wykorzystywane są też pułapkami feromonowymi — pozwalają wcześniej wykryć zagrożenie ze strony szkodnika. Próg ekonomicznej szkodliwości jest bardzo niski – to jedna muchówka odłowiona w żółtym naczyniu w ciągu trzech dni. Po jego przekroczeniu zabieg insektycydowy jest uzasadniony ekonomicznie i powinien być wykonany.

Jak zwalczać śmietkę kapuścianą w rzepaku?

Skuteczna ochrona przed śmietką kapuścianą wymaga całościowego podejścia: odpowiedniego doboru nasion rzepaku, terminowych zabiegów insektycydowych oraz zastosowania produktów mikrobiologicznych.

Zaprawy insektycydowe do nasion rzepaku

Po wycofaniu zapraw neonikotynoidowych do dyspozycji plantatorów pozostały dwie zaprawy insektycydowe z substancjami czynnymi z innych grup chemicznych. Do zaprawiania nasion rzepaku podczas przygotowania materiału siewnego można wykorzystać jeden z dwóch produktów. Wymienione produktu zabezpieczają młode rośliny rzepaku również przed innymi szkodnikami.

Cecha	Buteo Star	Lumiposa 625 FS
Producent	Bayer	Corteva
Substancja czynna	flupyradifuron (480 g/l), gr. IRAC 4D	cyjanotraniliprol (625 g/l), gr. IRAC 28
Zwalczane szkodniki	śmietka kapuściana, pchełka rzepakowa, pchełki ziemne	pchełki ziemne, pchełka rzepakowa, śmietka kapuściana, gnatarz rzepakowiec
Dawka	10,42 ml na kg nasion	40 ml na 500 000 nasion

Zaprawa insektycydowa zabezpiecza rośliny tylko w pierwszych tygodniach wzrostu – stężenie substancji czynnej z czasem spada i konieczne jest wdrożenie nalistnej ochrony owadobójczej.

Zabiegi insektycydowe

Zarejestrowane insektycydy zwalczają wyłącznie dorosłą muchówkę, działając kontaktowo i powierzchniowo – nie mają wpływu na larwy żerujące w korzeniach. Zabieg, najczęściej preparatem z grupy pyretroidów, trzeba wykonać przed złożeniem jaj, bo spóźniona aplikacja nie zatrzyma już rozwoju i żerowania larw. Pyretroidy działają najskuteczniej do 20°C, a przy dużej presji szkodnika konieczne bywa powtórzenie zabiegu, bo ich działanie jest stosunkowo krótkie.

Agrotechnika ograniczająca presję śmietki kapuścianej

Oprócz ochrony chemicznej warto wykorzystać metody agrotechniczne. Wczesny lub terminowy siew sprzyja temu, by rośliny weszły w okres nalotu szkodnika w wyższej, odporniejszej na uszkodzenia fazie rozwojowej. Istotny jest też prawidłowy płodozmian – unikanie uprawy rzepaku po rzepaku lub innych roślinach kapustowatych – oraz zachowanie izolacji przestrzennej między tegoroczną i ubiegłoroczną plantacją.

Wsparcie regeneracji korzeni – preparaty mikrobiologiczne

Ponieważ zarejestrowane insektycydy nie zwalczają larw żerujących w korzeniach, w technologię produkcji rzepaku warto włączyć preparaty wspierające regenerację uszkodzonego systemu korzeniowego. Resisto WG zawierający szczep Bacillus sp. RIS, który wydziela związki zbliżone do fitohormonów roślinnych, pobudzając odbudowę korzeni i wzmacniając naturalną odporność roślin. Zastosowanie takiego produktu może dodatkowo uprawniać do płatności w ramach ekoschematu Biologiczna uprawa w Wariancie 2.