Zaprawa do rzepaku ozimego to jeden z kluczowych elementów skutecznej ochrony roślin przed jesiennymi szkodnikami i chorobami grzybowymi. Współczesne zaprawy do rzepaku mają za zadanie zabezpieczyć młode rośliny w niskich fazach rozwojowych, gdy te są najbardziej wrażliwe na uszkodzenia powodowane przez szkodniki.
Dlaczego zaprawianie nasion rzepaku jest ważne?
Rzepak ozimy od momentu wschodów jest narażony na żerowanie wielu gatunków szkodników. W okresie jesiennym na plantacji występują: pchełki rzepakowe, pchełki ziemne, śmietka kapuściana, gnatarz rzepakowiec, tantnisie krzyżowiaczki, mszyce oraz miniarka kapuściana. Uszkodzenia roślin w niskich fazach rozwojowych może prowadzić do zamierania roślin i strat w obsadzie. Zaprawy powinny zabezpieczyć młode rośliny przed żerowaniem szkodników powodujących duże szkody. Najważniejsza jest ochrona przed powszechnie występującymi pchełkami oraz śmietką kapuścianą.
Wycofanie zapraw neonikotynoidowych
W przeszłości plantatorzy mogli wykorzystać do zaprawiania nasion rzepaku związki o działaniu owadobójczym z grupy neonikotynoidów – tiamektosam, klotianidynę i imidiachlopryd. Te substancje skutecznie zabezpieczały przed większością szkodników występujących jesienią w rzepaku i pozwalały na zmniejszenie liczby zabiegów owadobójczych. Decyzją Komisji Europejskiej zostały one trwale wycofane ze stosowania. Na przestrzeni ostatnich pięciu lat z rynku zostało usuniętych ponad 300 produktów owadobójczych, głównie stosowanych nalistnie.
Zaprawy do rzepaku przeciwko szkodnikom
Obecnie w Polsce materiał siewny rzepaku może być zaprawiany jednym z dwóch produktów. Zaprawianie odbywa się wyłącznie w centralach nasiennych zgodnie ze standardami ESTA. Buteo Star (producent Bayer) zawiera substancję czynną flupyradifuron w stężeniu 480 g/l (grupa 4D według IRAC). Produkt zwalcza śmietkę kapuścianą, pchełkę rzepakową oraz pchełki ziemne. Dawka zastosowania to 10,42 ml na kilogram nasion rzepaku. Zaprawa Lumiposa 625 FS (producent Corteva) zawierają substancję czynną cyjanotraniliprol w stężeniu 625 g/l (grupa 28 według IRAC). Produkty zwalczają pchełki ziemne, pchełkę rzepakową, śmietkę kapuścianą oraz gnatarza rzepakowca. Dawka to 40 ml na 500 000 nasion rzepaku.
Zaprawa nasienna o działaniu fungicydowym
Mniej uwagi poświęca się zaprawianiu nasion rzepaku zaprawami o działaniu grzybobójczym, ponieważ choroby grzybowe w okresie jesiennym nie są tak niebezpieczne, jak żerujące szkodniki. Niemniej jednak zaprawianie przeciwko zgorzeli siewek stanowi dodatkowe zabezpieczenie młodych roślin. Na koniec 2025 roku nasiona rzepaku można było zaprawiać tylko jednm produktem o działaniu fungicydowym, w skład którego wchodziły dwie substancje czynne: fluopikolid i fluoksastrobina. Zaprawa fungicydowa chroni młode rośliny przed patogenami wywołującymi zgorzel siewek, suchą zgniliznę kapustnych, czerń krzyżowych, mączniaka rzekomego.
Ograniczona skuteczność zapraw do rzepaku i konieczność monitoringu
Skuteczne zaprawianie rzepaku jest wyzwaniem, ponieważ w okresie jesiennym występuje duża liczba szkodników. Rzepak intensywnie buduje biomasę, co prowadzi do rozcieńczenia koncentracji substancji czynnej. Ciepła jesień sprzyja również znacznemu przyrostowi biomasy oraz zwiększonej presji szkodników.
Pomimo zaprawiania nasion niezbędne jest prowadzenie monitoringu plantacji przy pomocy żółtych naczyń lub pułapek feromonowych w przypadku śmietki kapuścianej. Po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości konieczne jest wykonanie zabiegów owadobójczych nalistnych.
Rola zabiegów nalistnych
Zaprawianie nasion nie zwalnia z konieczności prowadzenia ochrony owadobójczej podczas wegetacji. W przypadku najważniejszych gatunków szkodników zwalcza się formy dorosłe przed złożeniem jaj. Do ich eliminacji przydatne są insektycydy z grupy pyretroidów, na przykład TopGun 050 CS zawierający lambda-cyhalotrynę, który powoduje natychmiastowe strącenie szkodników.
Genetyka odmian wspierają ochronę
Niektóre odmiany hybrydowe charakteryzują się bardzo dobrym wigorem początkowym, dzięki czemu szybko osiągają etap wzrostu, w którym pchełki nie powodują już znaczących szkód. Taka cecha odmiany w połączeniu z zastosowaniem owadobójczej zaprawy nasiennej znacznie ułatwia ochronę przed szkodnikami.
Zaprawa do rzepaku, zarówno insektycydowa, jak i fungicydowa, stanowi ważny element kompleksowej strategii ochrony tej uprawy. Kluczem do sukcesu jest łączenie zaprawiania nasion z regularnym monitoringiem plantacji oraz terminowym wykonywaniem insektycydowych zabiegów nalistnych.
FAQ – zaprawianie nasion rzepaku
Dlaczego zaprawianie nasion rzepaku jest tak ważne?
Rzepak ozimy od momentu wschodów jest narażony na żerowanie wielu szkodników jesiennych (pchełki, śmietka kapuściana, gnatarz, mszyce, miniarka). Uszkodzenia roślin w fazie liścieni mogą prowadzić do ich zamierania i strat w obsadzie, dlatego zaprawy zabezpieczają młode rośliny, gdy są najbardziej wrażliwe.
Jakie szkodniki są największym zagrożeniem jesienią w rzepaku?
Kluczowa jest ochrona przed pchełkami oraz śmietką kapuścianą, których żerujących larw nie można zwalczać zabiegami nalistnymi. Te szkodniki powodują największe szkody na młodych roślinach rzepaku.
Jakie zaprawy owadobójcze są obecnie dostępne w Polsce?
Dostępne są dwa produkty: Buteo Star (flupyradifuron 480 g/l) w dawce 10,42 ml/kg nasion oraz Lumiposa 625 FS (cyjanotraniliprol 625 g/l) w dawce 40 ml na 500 000 nasion. Zaprawianie odbywa się w centralach nasiennych zgodnie ze standardami ESTA.
Jakie szkodniki zwalczają dostępne zaprawy?
Buteo Star zwalcza śmietkę kapuścianą, pchełkę rzepakową oraz pchełki ziemne. Lumiposa 625 FS działa na pchełki ziemne, pchełkę rzepakową, śmietkę kapuścianą oraz gnatarza rzepakowca.