W końcowej fazie wegetacji rzepaku, wraz z opadaniem pierwszych płatków kwiatowych na plantacje nalatują ostatnie szkodniki sezonu – szkodniki łuszczynowe. Chowacz podobnik i pryszczarek kapustnik to dwa gatunki o dużym znaczeniu gospodarczym. Ich wspólna nazwa pochodzi od miejsca żerowania larw, które niszczą zawiązane nasiona wewnątrz łuszczyn.
Chowacz podobnik
Chowacz podobnik to chrząszcz z rodziny ryjkowcowatych o długości do 3 mm. Jest ciemnoszary, pokryty białymi łuskami oraz ma czarno-brunatne stopy. Na środku przedplecza widoczna jest jasna biała linia. W ciągu roku rozwija się jedno pokolenie, a zimują chrząszcze w resztkach pożniwnych rzepaku oraz na terenach nieużytkowanych rolniczo. Pojaw szkodnika związany jest z przebiegiem pogody. Pierwsze chrząszcze pojawiają się na polach rzepaku przy temperaturze powietrza wynoszącej 13 °C, masowe wystąpienie ma miejsce powyżej 20 °C. Samica wygryza otwór w łuszczynie i składa jedno jajo. Rozwijająca się larwa, biała z brunatną głową o długości do 5 mm, może uszkadzać zwykle od 4 do 7 nasion.
Pryszczarek kapustnik – groźniejszy szkodnik
Pryszczarek kapustnik to niewielka brunatna muchówka z żółto-czerwonym odwłokiem o długości do 2 mm. W przeciwieństwie do chowacza podobnika występują 2-3 pokolenia w ciągu roku. Jedno pokolenie rozwija się od 3 do 4 tygodni, czyli w rzepaku przed zbiorem szkody mogą powodować 2 pokolenia. Samica może składać jaja bezpośrednio tylko do młodych łuszczyn. W przypadku starszych łuszczyn składa jaja w miejscach uszkodzeń powodowanych przez chowacza podobnika. Jedna samica może złożyć do 100 jaj. Larwy najpierw są przezroczyste, z czasem przechodzą przez kolor biały, żółty, aż do pomarańczowego.
Szkody powodowane przez szkodniki łuszczonowe
Larwy obu szkodników bezpośrednio niszczą nasiona rzepaku. Żerujące larwy pryszczarka kapustnika mogą zniszczyć praktycznie wszystkie nasiona w łuszczynie, natomiast larwa chowacza podobnika, uszkadza zwykle od 4 do 7 nasion. Równie duże znaczenie ma pośredni wpływ. Chowacz wygryza otwory, przez które jaja składa pryszczarek. Miejsce wżeru przerywa ciągłość tkanek i może zachodzić infekcja czernią krzyżowych. Na uszkodzonych łuszczynach można zaobserwować większą liczbę objawów czerni krzyżowych i szarej pleśni. Uszkodzone łuszczyny nierównomiernie dojrzewają, szybciej zamierają i mogą się otwierać, co prowadzi do osypywania nasion. Dodatkowo na zasiedlonych łuszczynach żerują ptaki, które je rozrywają w poszukiwaniu pokarmu.
Progi ekonomicznej szkodliwości szkodników łuszczynowych
W przypadku chowacza podobnika zabieg należy przeprowadzić, gdy wystąpi 1 chrząszcz na 1 roślinie. Jeżeli równocześnie występuje duża presja pryszczarka, aplikację można wykonać po stwierdzeniu 1 chrząszcza na 2 rośliny. Dla pryszczarka próg wynosi 1 owad na 1 roślinie rzepaku. Celem zabiegu insektycydowego jest zwalczenie formy dorosłej przed złożeniem jaj, ponieważ larwy żerują wewnątrz łuszczyn.
Monitoring i termin zabiegu uprawy
Lustracje pól rzepaku należy rozpocząć już przed kwitnieniem, wówczas występują pierwsze naloty. Zwykle szkodniki pojawiają się w okresie opadania pierwszych płatków, gdy zawiązywane są łuszczyny. W praktyce zabieg owadobójczy łączy się z aplikacją fungicydu w fazie opadania płatka – od BBCH 65. W przypadku dużej presji pryszczarka po pierwszej aplikacji środka owadobójczego może być konieczny drugi zabieg zwalczający szkodniki.
Substancje czynne do zwalczania
Do zwalczania szkodników łuszczynowych najczęściej wykorzystywana jest substancja czynna acetamipryd dostępna w produkcie Lamnos 20 SP. Dużą zaletą acetamiprydu jest wielokierunkowe działanie – działa powierzchniowo, wgłębnie i systemicznie. W połączeniu z działaniem żołądkowym i kontaktowym umożliwia dłuższe utrzymanie skuteczności niż pyretroidy.
Z racji tego, że należy wyeliminować szkodniki przed złożeniem jaj, zasadne jest włączenie pyretroidu w program ochrony. Do zwalczania można wykorzystać lambda-cyhalotrynę, dostępną w produkcie TopGun 050 CS lub Karate Zeon 050 CS. Pyretroidy działają bardzo szybko i kontaktowo, jednak krótkotrwale. Wykazują najwyższą skuteczność poniżej 20°C.
Gotowe rozwiązanie
Dostępne są produkty dwuskładnikowe. Jednym z nich jest Inazuma 130 WG – połączenie acetamiprydu z lambda-cyhalotrynę. Takie połączenie pozwala na szybkie zwalczenie szkodnika oraz przedłużoną ochronę, co umożliwia uzyskanie bardzo wysokiej skuteczności bez konieczności łączenie insektycydów w mieszaninie opryskowej.
Zwalczanie chowacza podobnika i pryszczarka kapustnika jest trudne, ponieważ każdy wjazd w pole w wysokiej fazie rozwojowej może powodować straty. Dlatego też należy przeprowadzić jeden zabieg o wysokiej skuteczności.
FAQ – co warto wiedzieć o szkodnikach łuszczynowych
Kiedy pojawiają się szkodniki łuszczynowe na plantacji?
Pierwsze chrząszcze chowacza podobnika pojawiają się przy temperaturze powietrza 13°C, a masowe wystąpienie ma miejsce powyżej 20°C. Zwykle szkodniki nalatują w okresie opadania pierwszych płatków kwiatowych, gdy zawiązywane są łuszczyny.
Jakie szkody powodują szkodniki łuszczynowe?
Larwy bezpośrednio niszczą nasiona rzepaku – larwa chowacza uszkadza zwykle 4-7 nasion, a larwy pryszczarka mogą zniszczyć praktycznie wszystkie nasiona w łuszczynie. Dodatkowo chowacz wygryza otwory, przez które jaja składa pryszczarek, co prowadzi do infekcji grzybowych.
Jakie są progi ekonomicznej szkodliwości dla szkodników łuszczynowych?
Dla chowacza podobnika próg wynosi 1 chrząszcz na 1 roślinie (lub 1 chrząszcz na 2 rośliny przy dużej presji pryszczarka). Dla pryszczarka kapustnika próg wynosi 1 owad na 1 roślinie rzepaku.
Jaki środek stosować przeciwko szkodnikom łuszczynowym?
Najczęściej wykorzystywany jest acetamipryd (np. Lamnos 20 SP), który ma wielokierunkowe działanie – powierzchniowo, wgłębnie i systemicznie. W połączeniu z działaniem żołądkowym i kontaktowym zapewnia dłuższe utrzymanie skuteczności niż pyretroid.