Na przedwiośniu lub wczesną wiosną, gdy temperatura gleby przekracza 5°C, na plantacje rzepaku ozimego nalatują pierwsze szkodniki. Chowacz brukwiaczek i chowacz czterozębny, określane mianem szkodników łodygowych. Ich nazwa pochodzi od miejsca żerowania larw – uszkadzają one wnętrze łodygi, powodując znaczne straty w plonie nasion. Dlatego też należy monitorować obecność chrząszczy na plantacji i po ich zaobserwowaniu wykonać zabieg insektycydowy.
Kiedy pojawiają się szkodniki łodygowe w rzepaku?
Chowacz brukwiaczek jest pierwszym szkodnikiem nalatującym na plantacje rzepaku. Zimujące w glebie chrząszcze rozpoczynają aktywność, gdy temperatura gleby przekracza 5°C. Masowy nalot następuje przy temperaturze powietrza powyżej 10°C. Żółte naczynia warto wystawić na pole już w lutym. Nieco później, na przełomie marca i kwietnia, na plantację nalatuje chowacz czterozębny.
Cykl rozwojowy i szkodliwość w uprawie rzepaku
Oba gatunki mają jedno pokolenie w ciągu roku. Samice składają jaja do wnętrza łodyg rzepaku. Larwy żerują wewnątrz łodyg przez długi okres: chowacz brukwiaczek do 6 tygodni, chowacz czterozębny do 4 tygodni. Przy silnej presji w jednej łodydze może żerować kilka larw.
Szkody ekonomiczne powodują wyłącznie larwy żerujące wewnątrz łodyg. Uszkadzają one wnętrze pędu i ograniczają transport wody oraz składników pokarmowych, co skutkuje znacznym spadkiem plonu. Uszkodzona łodyga jest bardziej podatna na wyleganie i infekcje grzybami patogenicznymi. Charakterystycznym objawem żerowania chowacza brukwiaczka jest S-kształtne wygięcie łodygi, podczas gdy łodyga uszkodzona przez chowacza czterozębnego rośnie prosto, ale zawiera długie korytarze wewnątrz.
Monitoring szkodników w rzepaku
Od lutego na pola powinny trafić żółte naczynia – podstawowe narzędzie monitoringu szkodników. Należy pamiętać, żeby były one umieszczone na wysokości łanu, szczególnie w okresie intensywnego wzrostu rzepaku.
Przekroczenie progu ekonomicznej szkodliwości jest sygnałem do wykonania zabiegu insektycydowego. W przypadku monitoringu przy pomocy żółtych naczyń zabieg należy wykonać, gdy w ciągu 3 dni zostanie złapane 10 chrząszczy chowacza brukwiaczka lub 20 chrząszczy chowacza czterozębnego. Dla metody lustracji roślin próg wynosi 2-4 chrząszcze chowacza brukwiaczka lub 6 chrząszczy chowacza czterozębnego na 25 roślinach.
Skuteczne zwalczanie – wybór insektycydów
Celem aplikacji insektycydu jest zwalczenie chrząszczy przed złożeniem jaj. Jeżeli samice zdążą złożyć jaja i rozwój larw już się rozpocznie, to zabieg środkiem owadobójczym nie zahamuje ich żerowania. Dlatego monitoring musi być prowadzony regularnie, a reakcja na przekroczenie progów – natychmiastowa. W przypadku szkodników łodygowych najważniejsze jest szybkie działanie insektycydu. Idealnym rozwiązaniem są środki o działaniu kontaktowym, które zapewniają efekt knock down – szybką eliminację chrząszczy. Wadą tej grupy środków ochrony roślin jest krótkie działanie owadobójcze, dlatego rekomenduje się ich połączenie z dłużej chroniącymi substancjami systemicznymi (acetamipryd, flupyraifuron).
Środki owadobójcze o szybkim działaniu na szkodniki łodygowe
Często wybierane są środki zawierające substancje czynne z grupy pyretroidów. Warto wybrać insektycydy zawierające lambda-cyhalotrynę, na przykład TopGun 050 CS lub Karat Zeon 050 CS w dawce 0,12 l/ha, lub deltametrynę, na przykład Matrix 2,5 EC w dawce 0,2 l/ha. Stosując pyretroidy, należy pamiętać, że ich skuteczność znacznie spada powyżej 20°C, dlatego najbardziej przydatne są one wczesną wiosną.
Acetamipryd — niezbędny w eliminacji szkodników łuszczynowych
Trudno wykonać skuteczną ochronę bez wykorzystania substancji czynnej acetamipryd, dostępnej na przykład w produkcie Lamnos 20 SP, Mospilan 20 SP. Ma ona działanie systemiczne – działa powierzchniowo, wgłębnie i systemicznie, dzięki czemu jej skuteczność utrzymuje się dużo dłużej niż w przypadku pyretroidów. Istotną zaletą jest niska toksyczność dla pszczół. Acetamipryd może być aplikowany samodzielnie lub w mieszaninach jako wzmocnienie działania pyretroidów.
Dostępne są również rozwiązania dwuskładnikowe, na przykład Inazuma 130 WG łącząca acetamipryd z lambda-cyhalotryną. Takie połączenie zapewnia jednocześnie szybkie zwalczenie szkodnika oraz przedłużoną ochronę.
Kluczem do skutecznej walki ze szkodnikami łodygowymi jest wczesny monitoring plantacji, przestrzeganie progów ekonomicznej szkodliwości oraz terminowe zastosowanie odpowiednich insektycydów przed złożeniem jaj przez chrząszcze.
FAQ – skuteczne zwalczanie szkodników w rzepaku
Kiedy pojawiają się chowacze na plantacji rzepaku?
Chowacz brukwiaczek nalatuje jako pierwszy, gdy temperatura gleby przekracza 5°C, a masowy nalot następuje przy temperaturze powietrza powyżej 10°C. Ze względu na występujące coraz częściej stosunkowo wysokie temperatury powietrza w miesiącach zimowych lustrację na obecność szkodnika należy rozpocząć wcześniej — już w lutym.
Dlaczego szkodniki łodygowe są zagrożeniem dla plonu?
Larwy żerują wewnątrz łodyg (chowacz brukwiaczek do 6 tygodni, czterozębny do 4 tygodni), uszkadzając wnętrze pędu i ograniczając transport wody oraz składników pokarmowych. Uszkodzona łodyga jest bardziej podatna na wyleganie i infekcje grzybami, co skutkuje znacznym spadkiem plonu.
Jakie są progi ekonomicznej szkodliwości dla szkodników łodygowych?
W przypadku żółtych naczyń zabieg wykonujemy, gdy w ciągu 3 dni złapiemy 10 chrząszczy chowacza brukwiaczka lub 20 chrząszczy chowacza czterozębnego. Dla lustracji roślin próg wynosi 2-4 chrząszcze brukwiaczka lub 6 chrząszczy czterozębnego na 25 roślinach.
Jakie insektycydy najlepiej sprawdzają się przeciwko szkodnikom łodygowym?
Idealnym rozwiązaniem są środki o działaniu kontaktowym (pyretroidy: lambda-cyhalotryna, deltametryna) zapewniające efekt knock down – szybką eliminację chrząszczy przed złożeniem jaj. Rekomenduje się ich połączenie z substancjami systemicznymi (acetamipryd, flupyradifuron) dla przedłużonej ochrony.