Słodyszek rzepakowy (Meligethes aeneus) to jeden z najgroźniejszych szkodników występujących wiosną w uprawach rzepaku ozimego i jarego. Przy dużej presji i braku skutecznej ochrony straty w plonie mogą przekroczyć nawet 80%. Dlatego właściwe zwalczanie słodyszka rzepakowego jest kluczowe dla uzyskania wysokich plonów nasion.
Charakterystyka słodyszka rzepakowego
Słodyszek rzepakowy to czarny chrząszcz o długości ciała 2-3 mm, z metalicznie błyszczącym ciałem w odcieniu granatowym lub ciemnozielonym. Forma dorosła zimuje w glebie, w resztkach pożniwnych oraz na miedzach. Wiosną, gdy temperatura gleby przekroczy 10°C, chrząszcze słodyszka rzepakowego opuszczają miejsca zimowania i początkowo żerują na kwitnących na żółto roślinach.
Przy temperze powietrza 12-15°C rozpoczyna się ich nalot na plantacje rzepaku. Często ich pierwsze naloty zbiegają się w czasie z obecnością chowacza czterozębnego.
Dlaczego słodyszek stanowi duże zagrożenie?
Zdecydowanie największe szkody słodyszek w rzepaku powoduje przed kwitnieniem. Chrząszcze w poszukiwaniu pyłku i nektaru wgryzają się u nasady w jeszcze zamkniętych pąków kwiatowych. Uszkodzone pąki żółkną, zasychają i opadają, pozostawiając jedynie szypułki kwiatowe. Przedłużające się i niewyrównane kwitnienie zwiększa okres narażenia na szkodniki i potencjalne straty. Mniej zawiązanych kwiatów to mniejsza liczba łuszczyn i niższy plon.
Kiedy rozpocząć zwalczanie słodyszka rzepakowego?
Podstawowym narzędziem monitoringu są żółte naczynia, które powinny być wystawione na polu już, gdy temperatura powietrza pierwszy raz przekroczy 5 °C. Naczynia należy umieszczać na wysokości łanu. Po zaobserwowaniu pierwszych chrząszczy w żółtych naczyniach warto sprawdzić ich obecności także bezpośrednio na roślinach.
Insektycyd należy zastosować po przekroczeniu progów:
- Faza zwartego kwiatostanu (BBCH 50-52): 1-2 chrząszcze na roślinie
- Faza luźnego kwiatostanu (BBCH 55-59): 3-5 chrząszczy na roślinie
Im wcześniejsza faza rozwojowa, tym niższy próg ekonomicznej szkodliwości — szkodnik jest większym zagrożeniem.
Duża dostępność środków na słodyszka
Obecnie dostępna jest duża liczba insektycydów zarówno o działaniu kontaktowym, jak i systemicznym. Jeżeli jest konieczność wykonania więcej niż jednego zabiegu zwalczania słodyszka, to kluczowe jest rotowanie mechanizmami działania oraz przestrzeganie okresów karencji dla owadów zapylających. Dynamika kwitnienia na pędzie głównym jest większa niż na pędach bocznych, dlatego też na nim mogą być już otwarte pierwsze kwiaty — miejsce pozyskiwania pokarmu przez pszczoły.
Pyretroidy
Większość dostępnych preparatów to pyretroidy: lambda-cyhalotryna (TopGun 050 CS), deltametryna (Matrix 2,5 EC), cypermetryna, tau-fluwalinat (Mavric Vita 240 EW), etofenproks. Zaletą tej grupy jest bardzo szybkie działanie kontaktowe, skuteczna eliminacja szkodnika, ekonomiczne rozwiązanie, ale powinny być stosowane poniżej 20°C oraz są nieselektywne.
Acetamipryd
Acetamipryd (Lamnos 20 SP) to substancja z grupy neonikotynoidów o wielokierunkowym działaniu: powierzchniowo, wgłębnie, systemicznie oraz kontaktowo i żołądkowo na szkodniki. Skuteczność działanie także powyżej 20°C i przedłużona ochrona przed szkodnikiem ze względu na działanie układowe w roślinie.
Produkty dwuskładnikowe do zwalczania słodyszka rzepakowego
Oprysk na słodyszka w rzepaku można wykonać także insektycydami łączącymi dwa mechanizmy działania, np. acetamipryd + lambda-cyhalotryna (Inazuma 130 WG) oraz flupyradifuron + deltametryna. Takie połączenie zapewnia szybkie zwalczenie szkodnika i przedłużoną ochronę po zabiegu.
FAQ – co warto wiedzieć o zwalczaniu słodyszka rzepakowego
Kiedy słodyszek rzepakowy pojawia się na plantacji rzepaku?
Chrząszcze słodyszka opuszczają miejsca zimowania, gdy temperatura gleby przekroczy 10°C, a ich nalot na rzepak rozpoczyna się przy temperaturze powietrza 12-15°C. Wiosenne naloty często zbiegają się z obecnością chowacza czterozębnego.
Dlaczego słodyszek jest tak groźny dla plonu rzepaku?
Chrząszcze wgryzają się w zamknięte pąki kwiatowe, powodując ich żółknięcie, zasychanie i opadanie. Przy dużej presji szkodnika i braku skutecznej ochrony straty w plonie mogą przekroczyć nawet 80%.
Jak monitorować występowanie słodyszka na polu?
Należy wystawić żółte naczynia na wysokości łanu, gdy temperatura powietrza pierwszy raz przekroczy 5°C. Po zauważeniu pierwszych chrząszczy w naczyniach warto sprawdzić ich obecność bezpośrednio na roślinach.
Kiedy wykonać oprysk przeciwko słodyszkowi?
Zabieg należy wykonać po przekroczeniu progów ekonomicznej szkodliwości: 1-2 chrząszcze na roślinie w fazie zwartego kwiatostanu (BBCH 50-52) lub 3-5 chrząszczy w fazie luźnego kwiatostanu (BBCH 55-59). Im wcześniejsza faza rozwojowa rzepaku, tym niższy próg interwencji.
Jakie środki najlepiej sprawdzają się w zwalczaniu słodyszka?
Do dyspozycji są pyretroidy (lambda-cyhalotryna – TopGun 050 CS, deltametryna) działające szybko kontaktowo, neonikotynoid acetamipryd o działaniu systemicznym oraz preparaty dwuskładnikowe łączące oba mechanizmy. Wybór zależy od temperatury powietrza i oczekiwanego czasu ochrony.