Rzepak rośnie na polu około dziewięciu miesięcy i od wschodów jest narażony na żerowanie wielu gatunków owadów. Jesienne szkodniki w rzepaku ozimym mogą obniżyć wigor roślin, a nawet ograniczyć ich obsadę, co wpływa negatywnie na plon nasion. W materiale zostaną wskazane najważniejsze szkodniki rzepaku i rozwiązania pozwalające je skutecznie zwalczać. Wczesne rozpoznanie zagrożenia i terminowy zabieg insektycydowy decydują o tym, w jakiej kondycji plantacja wejdzie w zimę.
Jakie gatunki szkodników żerują w rzepaku jesienią?
Szkodniki atakują rzepak praktycznie od wschodów. Jako pierwsze pojawiają się pchełka rzepakowa i pchełki ziemne. Wygryzane przez nie charakterystyczne „okienka” znacznie ograniczają powierzchnię asymilacyjną i obniżają wigor roślin w fazie liścieni i pierwszego liścia. W dalszej kolejności na plantacji mogą wystąpić:
- śmietka kapuściana
- gnatarz rzepakowiec
- tantniś krzyżowiaczek
- chowacz galasówek
- mszyce
- larwy motyli z rodziny bielinkowatych
Z tej grupy zdecydowanie największym zagrożeniem jest śmietka kapuściana, której zwalczaniu trzeba poświęcić najwięcej uwagi – to właśnie ten gatunek najczęściej decyduje o kondycji plantacji wchodzącej w zimę.
Monitoring i progi ekonomicznej szkodliwości
Decyzję o zabiegu insektycydowym podejmuje się wyłącznie na podstawie systematycznego monitoringu plantacji. Prowadzony jest od momentu wschodów – najczęściej za pomocą żółtych naczyń, rzadziej pułapek feromonowych, które pozwalają precyzyjniej określić moment nalotu muchówek. Progi ekonomicznej szkodliwości:
- pchełki ziemne – 1 chrząszcz na 1 metr bieżący rzędu
- pchełka rzepakowa – 3 chrząszcze na 1 metr bieżący rzędu
- śmietka kapuściana – 1 muchówka w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni
- gnatarz rzepakowiec – 1 gąsienica na 1 roślinę
- tantniś krzyżowiaczek – 1 gąsienica na 1 roślinę
- chowacz galasówek – od 2 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni
- mszyce – min. 2 kolonie na spodniej stronie liści na 1 m²
Zwykle jesienią w rzepaku ozimym na plantacji występuje kilka gatunków szkodników — szkody przez nie powodowane kumulują się.
Śmietka kapuściana – najgroźniejszy z jesiennych szkodników rzepaku
Śmietka kapuściana (Delia radicum) to muchówka długości 5–6 mm z czerwoną plamką na srebrzystym czole. Ma trzy pokolenia rocznie, a najgroźniejsze dla rzepaku- trzecie pokolenie nalatuje od początku sierpnia do końca października. Samica składa do 100 jaj przy szyjce korzeniowej, larwy wylęgają się po 4–8 dniach. Larwa jest biała, beznoga i nie przekracza 7 mm długości, a żerując na korzeniach, ogranicza pobieranie wody i składników pokarmowych, co obniża zimotrwałość roślin.
Kiedy zwalczać śmietkę kapuścianą?
Owady dorosłe nie żerują – wyłącznie składają jaja, dlatego zabieg insektycydem trzeba wykonać przed ich złożeniem. Wylęgłych i żerujących na korzeniu już larw nie da się skutecznie zwalczyć przy pomocy dostępnych środków owadobójczych. Owady przezimowują w glebie w postaci poczwarki, z której wiosną wylęga się pierwsze pokolenie stanowiące zagrożenie dla upraw roślin z rodziny kapustowatych.
Insektycydy i zaprawy w ochronie rzepaku
Liczba substancji czynnych dostępnych jesienią skurczyła się po wycofaniu przez UE chloropiryfosu, tiachloprydu i dimetoatu. Dlatego skuteczna ochrona wymaga łączenia kilku rozwiązań. Obecnie systemicznie działa acetamipryd, a doraźnie pyretroidy (lambda-cyhalotryna, deltametryna) – szybkie, ale krótkotrwałe i nieselektywne. W ofercie Osadkowski.pl dostępne są:
- TopGun 050 CS – działanie powierzchniowe, na szkodniki kontaktowe i żołądkowe
- Karate Zeon 50 CS – działanie powierzchniowe, kontaktowe i żołądkowe
- Inazuma 130 WG – działanie powierzchniowe, wgłębne i systemiczne
- Decis Expert 100 EC – działanie powierzchniowe, kontaktowe i żołądkowe
Pierwszą linią obrony są zaprawy z cyjantraniliprolem lub flupyradifuronem, chroniące rośliny do fazy 2–3 liścia. Ich skuteczność spada z czasem, dlatego konieczna jest dalsza ochrona nalistna. Wymienione związki wchodzą w skład zapraw, którymi może być zaprawianym materiał siewny.
Agrotechnika i Resisto WG
Presję szkodników można ograniczyć też metodami agrotechnicznymi. Wczesny lub terminowy siew sprawia, że rośliny wchodzą w okres nalotów szkodników w wyższej fazie rozwojowej i mają większą zdolność regeneracji uszkodzeń. Ważny jest też prawidłowy płodozmian – należy unikać uprawy rzepaku po rzepaku lub innych roślinach kapustowatych. Pomocne w zmniejszeniu presji szkodników jest też zachowanie izolacji przestrzennej między tegoroczną, a ubiegłoroczną plantacją. Wsparciem jest Resisto WG – preparat mikrobiologiczny ze szczepem RIS, który indukuje odporność roślin, przyspiesza regenerację korzeni uszkodzonych przez larwy i zniechęca muchówki śmietki do nalatywania na plantację i składania jaj.
Ochrona przed jesiennymi szkodnikami rzepaku ozimego powinna łączyć zaprawianie nasion, regularny monitoring żółtymi naczyniami lub pułapkami feromonowymi i terminowe zabiegi insektycydami. Ważną częścią jesiennej technologii prowadzenia rzepaku jest wsparcie biologiczne zmniejszające negatywne skutki żerowania larw. Takie wieloetapowe podejście pozwala ograniczyć wpływ jesiennych szkodników rzepaku na przezimowanie plantacji i końcowy poziom plonowania.
FAQ
Kiedy trzeba zwalczać śmietkę kapuścianą w rzepaku?
Zabieg należy wykonać po przekroczeniu progu 1 muchówki złowionej w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni i zawsze przed złożeniem jaj – wylęgłych larw nie da się już skutecznie zwalczyć.
Czy zaprawa insektycydowa wystarczy do ochrony rzepaku jesienią?
Nie. Zaprawa chroni rośliny tylko do fazy 2–3 liścia, później niezbędny jest dalszy monitoring i zabiegi nalistne przy pomocy insektycydów. Nie zaprawianie nasion rzepaku ozimego zaprawą insektycydową znacznie utrudnia zabezpieczenie plantacji przed uszkodzeniami powodowanym przez jesienne szkodniki.
Co zrobić, gdy szkodniki już uszkodziły korzenie rzepaku?
Warto sięgnąć po preparaty wzmacniające regenerację, takie jak Resisto WG, które przyspieszają odbudowę systemu korzeniowego i ograniczają skutki żerowania larw. Rzepak po aplikacji Resisto WG buduje większą masę systemu korzeniowego, co przekłada się na lepsze przygotowanie roślin do zimy.
Czym zwalczać szkodniki jesienią?
Najbardziej ekonomicznym rozwiązaniem jest stosowanie pyretroidów. Należy jednak podkreślić, że środki owadobójcze z tej grupy mają krótki czas działania. Dużo dłuższą skuteczność w eliminacji szkodników utrzymuje acetampiryd, który działa w roślinie systemicznie.